“Do trzech razy sztuka”

„Dlaczego właśnie trzy próby, a nie dwie albo cztery? Co sprawia, że trójka tak głęboko tkwi w naszej kulturze?”

To przysłowie oznaczające, że nie należy poddawać się po niepowodzeniu, ale próbować do skutku, ponieważ „trzecia” próba może okazać się udana. Często wypowiadamy  te słowa w tak zwanej, dobrej wierze, aby zachęcić do podejmowania ryzyka, do wytrwałości czy próbowania po raz kolejny daną czynność czy zadanie.  Słowa te są często stosowane, aby osoba próbowała do skutku, bardziej niż stosowanie się do trzech razy, ilość jest bardziej symboliczna. Pierwszą styczność odnotowano w 1721 przez Jamesa Kelly’ego. 

Celem jest sukces, czyli harmonia. Liczba 3 ma bogate znaczenie w różnych kulturach, symbolizując doskonałość, wspomnianą harmonię, świętość i pełnię np. w Chrześcijaństwie; Trójca Święta. W numerologii jest symbolem m in. jedności ciała, umysłu i ducha. Liczba ta jest wszechobecna w bajkach, mitach i codziennym języku, często występując w strukturach trójdzielnych np. przeszłość, teraźniejszość, przyszłość; początek, środek, koniec). Dobrym przykładem są klasyczne sztuki teatralne, i podział na I-III akty.

O co chodzi więc z liczbą 3?

Zaczynając od starożytności, „3”, oznaczała pełnię i harmonię. U Pitagorejczyków, wyznawców doktryny rozwiniętej przez Pitagorasa, trójka była liczbą doskonałą, symbolem porządku wszechświata. 

W mitologiach natomiast, często odnosiła się do ilości ważnych bohaterów, czy decyzji, a nawet rozwiązań fabularnych. W greckiej np,  trzy Mojry, trzy Gorgony, trzygłowy Cerber czy trójząb Posejdona. W nordyckiej mamy trzy Norny tkające przeznaczenie a w słowiańskiej, trzej bracia, trzy próby bohatera. W każdej z tych historii trójka oznacza pełen cykl doświadczenia, aż po spełnienie. 

Przechodząc dalej, trójka ma też fundamentalne znaczenie w religiach. W chrześcijaństwie; Trójca Święta: Ojciec, Syn i Duch Święty, pełnia Boga w trzech osobach. Jezus zmartwychwstał trzeciego dnia, czy trzy wyparcia św. Piotra. W hinduizmie; Trimurti: Brahma, Wisznu, Siwa; A w Buddyzmie np; Trzy Klejnoty (Budda, Dharma, Sangha). To pokazuje, że trójka łączy równowagę, duchowość i sens istnienia. Egipcjanie: Triada Ozyrysa, Izydy i Horusa. Judaizm: Trzej patriarchowie (Abraham, Izaak i Jakub), trzy działy Tory, trzy podziały narodu (Kohen, Lewita, Izrael). 

W literaturze i sztuce; np, baśniach, bohater przechodzi trzy próby (np. „Trzy złote włosy diabła”, „Trzej bracia”). Wspominałem wcześniej, trzy akty, w klasycznych dramatach. W malarstwie: kompozycja trójdzielna daje harmonię (np. tryptyki średniowieczne). W filmach i narracjach współczesnych często występują trylogię – strukturalnie domknięte opowieści, w opowieściach (np. trzej muszkieterowie, trzy wróżki).

W literaturze trójka stanowi część historii; „Trzej muszkieterowie” Dumasa – symbol przyjaźni, lojalności i honoru. „Boska Komedia” Dantego – trzy części: Piekło, Czyściec, Raj. „Makbet” – trzy wiedźmy przepowiadające los – tajemnica i przeznaczenie. W baśniach; trzy życzenia, trzy próby, trzej bracia, trzy złote jabłka – schemat inicjacji i dojrzewania.  W Biblii – trzykrotne zaparcie się Piotra, trzykrotne pytanie Jezusa o miłość – powtórzenie jako oczyszczenie. Trylogie literackie – np. Władca Pierścieni Tolkiena, Trylogia Henryka Sienkiewicza, Iliada, Odyseja, Eneida jako kulturowa trójca epicka. Postaci w trójkach: Harry – Ron – Hermiona (przyjaźń), Luke – Leia – Han (mit), Shrek – Fiona – Osioł (komizm i serce).

W psychologii, Człowiek potrzebuje trzech prób, by naprawdę się nauczyć; pierwsza to intuicja, druga analiza, trzecia integracja. Nawet w języku mówionym rytm trójkowy brzmi naturalnie: veni, vidi, vici – „przyszedłem, zobaczyłem, zwyciężyłem”.

Uważana za liczbę doskonałą, będącą syntezą jedności (1) i dwoistości (2), symbolizującą początek, środek i koniec.  Symbolizuje jedność ciała, umysłu i ducha. Kojarzona z optymizmem, radością i energią. Nikola Tesla uważał, że liczba 3 ma szczególne znaczenie w nauce i technologii, a wiele zjawisk podlega cyklom trójkowym. 

Jest wiele przysłów, z innych kultur, jak;  „Trzy razy się potknij, a nauczysz się chodzić” (przysłowie afrykańskie)  „Wszystko, co dobre, przychodzi trójkami” 

 „Być może to właśnie trzecia próba jest sztuką,  bo dopiero wtedy łączymy w jedno to, co przeżyliśmy, z tym, kim się staliśmy.”

Trójka stanowi podstawę porządku. Sokrates – Platon – Arystoteles – trójca fundamentów zachodniej myśli. Teza – antyteza – synteza (Hegel) – trójdzielny rytm myślenia dialektycznego. Ciało – dusza – umysł – trzy aspekty człowieka w filozofii i psychologii.

W porządku świata, nawet w jego najprostszym ujęciu, liczba trzy zdaje się wyznaczać rytm istnienia. Trzy etapy nauki – poznanie, zrozumienie i zastosowanie Psychologia mówi o trzech typach miłości – namiętności, intymności i zaangażowaniu – które tworzą pełnię uczucia, a życie układa się w trzy etapy: młodość, dojrzałość i starość. Każda zmiana, by zaistnieć, wymaga trzech kroków: świadomości, decyzji i działania, a każda relacja trzyma się na trzech filarach – szczerości, zaufaniu i szacunku. Sukces, z kolei, rodzi się z cierpliwości, wytrwałości i refleksji, tak jak mądrość z trzech błędów, po których człowiek wreszcie zaczyna rozumieć. Nawet w kolorach widzimy ten sam porządek: z czerwonego, żółtego i niebieskiego powstaje cała paleta świata. 

Do trzech razy sztuka, czasem może znaczyć trzy “czegoś”

1. Trzy słowa, które zmieniają wszystko: kocham cię, przepraszam cię, dziękuję ci.

2. Trzy pytania, które warto sobie zadać: kim jestem? czego pragnę? dokąd zmierzam?

3. Trzy rzeczy potrzebne do szczęścia: czas, zdrowie, miłość.